Uçakların gökyüzünde bıraktığı beyaz çizgilerin, iklim değişikliğine olumsuz etkileri olabileceği belirtiliyor. Yoğunlaşma izleri olarak adlandırılan bu çizgilerin, bazı atmosfer koşullarında ısıyı tutarak iklim üzerinde etki yaratabildiği ifade ediliyor.
İngiltere'de başlatılan 5 milyon sterlinlik 'Operation Blue Skies' projesi kapsamında, yapay zekanın uçakların bu izleri oluşturma olasılığının yüksek olduğu bölgelerden kaçınmasına yardımcı olup olamayacağı test edilecek. Bu projede Google, İngiliz hükümeti, Meteoroloji Ofisi (Met Office), hava trafik kontrol hizmetleri sunan NATS (National Air Traffic Services) ve Cambridge ile Imperial College London'dan araştırmacılar iş birliği yapıyor.
İngiltere Meteoroloji Ofisi Met Office'ten yapılan açıklamaya göre, proje, yoğunlaşma izlerinden kaçınmaya yönelik dünyanın ilk büyük ölçekli okyanus hava sahası denemesi olacak ve 30 ay sürecek. Projenin temel amacı, yoğunlaşma izlerinin oluşma ihtimalinin yüksek olduğu bölgeleri önceden tahmin etmek.
Google, uçakların geçmişte yoğunlaşma izleri oluşturduğu yerleri belirlemek için uydu görüntülerini ve geçmiş uçuş verilerini kullanacak. Bu veriler, Met Office'in hava tahminleriyle birleştirilerek uçakların yoğunlaşma izi oluşturma olasılığının yüksek olduğu hava katmanları tahmin edilecek. Met Office ayrıca, kalıcı yoğunlaşma izlerinin oluşabileceği atmosfer bölgelerini belirlemek için küresel bir tahmin sistemi geliştirecek.
Geliştirilen tahminler, İngiltere'nin hava trafik kontrol hizmetlerini sağlayan NATS'a iletilecek. NATS bünyesindeki hava trafik kontrolörleri, uygun durumlarda pilotlara bu bölgelerden kaçınmaları yönünde talimat verecek. Bu süreçte uçak rotalarının büyük ölçüde değiştirilmesi planlanmıyor. Denemelerde uçakların yaklaşık 610 metre (2 bin feet) irtifa değiştirmesi öngörülüyor. Bu tür küçük irtifa değişikliklerinin, uçakların türbülans veya kötü hava koşullarından kaçınması için zaten rutin olarak kullanıldığı ve bu nedenle yolcuların uygulamayı fark etmesinin beklenmediği belirtiliyor.
Proje, Kuzey Atlantik'in doğusunda, Avrupa ile Kuzey Amerika arasındaki uçuşlarda kullanılan ve İngiltere'nin hava trafik kontrol sistemi tarafından yönetilen geniş bir okyanus hava sahası olan Shanwick'te yürütülecek. Shanwick hava sahası, Avrupa ile Kuzey Amerika arasındaki yoğun hava trafiğinin geçtiği önemli bir koridor olarak biliniyor. Operasyonel denemeler, 2026-2027 ve 2027-2028 kışlarında gerçekleştirilecek.
Shanwick hava sahasının, dünya genelindeki yoğunlaşma izlerinin neden olduğu iklim ısınmasının yaklaşık yüzde 5'inden sorumlu olduğu belirtiliyor ve bu bölgenin proje kapsamında özellikle seçildiği ifade ediliyor. Uçakların arkasında oluşan beyaz çizgiler bazen sosyal medyada 'chemtrail' komplo teorileriyle ilişkilendirilirken, yoğunlaşma izlerinin oluşumu, uçak motorlarından çıkan su buharının yüksek irtifadaki soğuk hava ile karşılaşması sonucu oluşan bilimsel bir atmosfer olayı olarak açıklanıyor.
Operation Blue Skies projesinin konusu, herhangi bir kimyasal maddenin atmosfere bırakılması değil, uçuş koşullarını değiştirerek yoğunlaşma izlerinin oluşmasını engellemek. Testler, hava trafiğinin daha düşük olduğu 2026-2027 ve 2027-2028 kış dönemlerinde, belirli akşam ve gece saatlerinde yapılacak. Yaklaşık 10 bin uçuşun deneme dönemlerinde Shanwick hava sahasından geçmesi bekleniyor, ancak bunların yalnızca küçük bir bölümünün irtifa değiştirmesi gerekecek.
Yoğunlaşma izleri, uçak motorlarından çıkan sıcak egzozun yüksek irtifadaki soğuk ve nemli havayla karşılaşması sonucu oluşan buz kristallerinden meydana geliyor. Met Office'e göre, uçak egzozundaki su buharı çok soğuk üst atmosfer havasıyla karşılaştığında donarak küçük buz kristalleri oluşturuyor ve gökyüzünde görülen çizgi ortaya çıkıyor. İzlerin ne kadar süre kalacağı ise uçuş seviyesindeki sıcaklık ve nem koşullarına bağlı olarak değişiyor. Bu izlerin birçoğu kısa sürede kaybolurken, hava çok soğuk ve nemli olduğunda uzun süre havada kalıp genişleyebiliyor ve Dünya'dan uzaya kaçması gereken ısının bir bölümünü atmosferde tutan bulutlara dönüşebiliyor.
