Doğu Asya kökenli Euwallacea fornicatus adlı istilacı böcek türü, taşıdığı ölümcül mantar ve yüksek uyum kapasitesiyle küresel ölçekte ekolojik ve ekonomik zararlara yol açmaktadır. Yapılan son bilimsel araştırmalar, en az 600 farklı bitki türünü enfekte edebilen bu zararlının Akdeniz havzası dahil olmak üzere geniş bir coğrafyaya yayılabileceğini göstermektedir. Türün Türkiye'deki varlığı da resmi olarak kayıt altına alınmıştır.
Ağaçları Mantar İş Birliğiyle Kurutuyor
Ahşap ambalajlar, paletler ve ithal bitkiler aracılığıyla kıtalararası taşınan zararlının tahribatı, bünyesinde barındırdığı mantarla kurduğu ortaklığa dayanmaktadır. Dişi böcekler ağaç gövdelerinde tüneller açarak yumurtalarını bırakırken, larvaların beslenmesi için mantar sporlarını dokuya bulaştırmaktadır. Yayılan mantar ve açılan tüneller, ağacın su iletim yollarını tıkayarak bitkinin kurumasına neden olmaktadır. Tek bir döllenmemiş dişinin, erkek bireyler üreterek kendi popülasyonunu başlatabilmesi, yayılımı hızlandıran bir faktördür.
Süs Ağaçları ve Doğal Ormanlar Hedefte
Journal of Pest Science dergisinde yayımlanan genetik analizler, böceğin kurak iklimlere ve geniş sıcaklık aralıklarına dayanıklı olduğunu ortaya koymuştur. Biyolojik modellemeler; zararlının Akdeniz bölgesi, ABD'nin güneydoğusu, Madagaskar ve Doğu Avustralya'da yayılabileceğini öngörmektedir. Kentlerdeki çınar ve akçaağaç gibi süs bitkilerinin yanı sıra avokado gibi ticari meyve ağaçlarını hedef alan böcek, Güney Afrika'da kent merkezlerinin ardından doğal orman alanlarına da sıçramıştır. Avustralya'nın Perth kentinde ise yürütülen 40 milyon dolarlık (yaklaşık 1 milyar 916 milyon liralık) mücadele ve 5 bin ağacın kesilmesi operasyonuna rağmen istila engellenememiştir.
İstanbul'da İlk Kayıt Tespit Edildi
Zararlı türün Türkiye'deki varlığı, 2025 yılında Forestist dergisinde yayımlanan bir çalışmayla belgelenmiştir. İstanbul'da 2024 yılında süs ağaçlarında görülen kuruma ve solmalar üzerine yapılan incelemeler, morfolojik ve DNA barkodlama yöntemleriyle zararlının Euwallacea fornicatus olduğunu doğrulamıştır. Teşhis, Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Örgütü (EPPO) raporlarına da yansımıştır.
Milyar Dolarlık Ekolojik ve Ekonomik Yük
Zararlının oluşturduğu tehdit, ekolojik tahribatın yanında yüksek maliyetleri de beraberinde getirmektedir. Journal of Economic Entomology'de yayımlanan bir modellemeye göre, Güney Afrika'da önlem alınmaması halinde 10 yıllık ekonomik zararın 18,45 milyar doları bulabileceği hesaplanmıştır. Bütçe yükü; enfekte ağaçların tespiti, kesilmesi, imhası ve yeniden ağaçlandırma süreçlerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca kentsel ağaçların kaybı; gölgeleme, karbon tutumu ve hava kalitesi kontrolü gibi ekosistem hizmetlerinin aksamasına, devrilen ağaçlar ise altyapı hasarlarına yol açmaktadır. Tarım sektöründe ise avokado gibi ürünlerde rekolte kaybı ve ticari karantina kısıtlamaları risk oluşturmaktadır.
