Kuzeydoğu Atlas Okyanusu'nda, yaklaşık 5 bin metre derinlikte bulunan 200 binden fazla radyoaktif atık varilinin durumu, uluslararası bir bilimsel proje kapsamında kapsamlı bir şekilde görüntülendi ve incelendi. NODSSUM projesi kapsamında gerçekleştirilen saha çalışmalarında, Fransa Okyanus Bilimi Enstitüsü (Ifremer) ve Nükleer Güvenlik ve Radyasyondan Korunma Kurumu liderliğindeki uluslararası bir ekip görev aldı.
Projenin ilk aşamasında, otonom sualtı aracı UlyX, yüksek çözünürlüklü sonar sistemleri kullanarak yaklaşık 163 kilometrekarelik bir alandaki 3.355 varili haritalandırdı. İkinci aşamada ise 27 Mayıs - 28 Haziran 2026 tarihleri arasında insanlı denizaltı Nautile ile 4.700 metrenin altına 20 ayrı dalış gerçekleştirildi. Bu dalışlar sırasında yaklaşık 30 bilim insanı, mekanik kollar aracılığıyla varillerin etrafından su, tortu, mikrobiyal topluluklar ve canlı numuneleri topladı.
Yapılan ilk incelemelerde, birçok çelik varilin ileri derecede korozyona uğradığı ve içeriklerindeki maddelerin deniz tabanına döküldüğü tespit edildi. Gemideki ölçüm cihazları, bölgedeki doğal arka plan seviyesinin üzerinde atık kaynaklı radyonüklitler saptadı. Ancak, ölçülen radyasyon aktivitesinin, numunelerin özel ek önlemler alınmadan taşınabileceği kadar düşük seviyelerde kaldığı bildirildi. Bölgede ayrıca sünger, mercan, yengeç ve denizşakayıkları gibi canlı türlerinin variller üzerinde koloniler oluşturduğu gözlemlendi. Bununla birlikte, plastik poşet ve şişe gibi diğer evsel ve endüstriyel atıkların da bulunduğu kaydedildi.
Uzmanlar, varillerin derinlik, lojistik zorluklar ve korozyon nedeniyle zayıflamış yapılarını taşımanın yaratacağı ek riskler göz önünde bulundurularak, deniz tabanından çıkarılmasının planlanmadığını belirtti. Araştırmanın temel odağının, sızan radyoaktif maddelerin besin ağı ve ekosistem üzerindeki uzun vadeli etkilerini izlemek olduğu vurgulandı. Toplanan numunelerin ve görüntülerin analizi, önümüzdeki aylarda laboratuvar ortamında devam edecek.
