Finlandiya'nın batı kıyısındaki Olkiluoto Adası'nda, 1,9 milyar yıllık ana kayanın içine 430 metre derinliğinde bir tünel inşa edildi. "Onkalo" (Gizli Yer) adı verilen bu tesis, insanlık tarihinin en uzun vadeli mühendislik projelerinden birini barındırıyor.
Tesis, nükleer atıkların 100.000 yıl boyunca ölümcül radyasyon yaymasını engelleyecek şekilde tasarlandı. Bu süre, kaydedilmiş insanlık tarihinin yaklaşık 20 katına denk geliyor.
Onkalo, ülkenin nükleer reaktörlerini işleten enerji şirketlerinin ortak girişimi olan Posiva tarafından yönetiliyor. Kullanılmış nükleer yakıtlar, doğaya sızmayacak şekilde dört katmanlı bir bariyer sistemiyle izole edilecek.
Bu bariyerler sırasıyla şunlardır: Kullanılmış yakıtlar, korozyona dayanıklı bakır kapsüllere konulacak. Bu kapsüller, sızdırmazlık özelliği yüksek bentonit kili ile sarılacak. Ardından, kil korumalı kaplar, sert granite oyulmuş depolama çukurlarına yerleştirilecek. En dış katman ise Olkiluoto'nun jeolojik olarak istikrarlı ana kayası olacak.
Bölgedeki milyonlarca yıldır süregelen tektonik aktivite eksikliği ve derinlerdeki yeraltı suyunun yapısı, bakırın aşınmasını neredeyse tamamen engelliyor.
Gelecek nesilleri uyarma konusunda farklı yaklaşımlar benimseniyor. ABD, atık tesislerini uyarıcı mimari ve sembollerle işaretlemeyi planlarken, Finlandiya bu tür çabaların daha fazla dikkat çekeceğine inanıyor. Fin yetkililere göre, 100.000 yıl gibi uzun bir sürede hiçbir dil veya sembolün kalıcı olamayacağı düşünülüyor.
Bu nedenle, Finlandiya'nın stratejisi, tesisi insan hafızasından silmek amacıyla üzerini ormanla kaplamak ve herhangi bir işaret bırakmamak üzerine kurulu. Bu yaklaşım, "Gizle ve Unuttur" ekolü olarak adlandırılıyor.
Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu (STUK) standartlarına göre, atıkların radyasyon seviyesinin doğal arka plan radyasyonuna inmesi 100.000 yıl sürüyor. Bilinen insanlık tarihi 5.000 yıl civarında olduğu için, Onkalo'nun tasarımı bilinen sınırların ötesine geçiyor.
Finlandiya, bu alanda öncü olurken, İsveç, Fransa, İsviçre, Kanada ve ABD gibi ülkeler benzer projelerin farklı aşamalarında bulunuyor. Onkalo, sadece Finlandiya'nın nükleer atıklarını güvenli bir şekilde bertaraf etmeyi amaçlıyor.
Projenin bir sonraki aşamasında, nükleer yakıt içeren ilk kapsüllerin operasyonel bertarafı başlayacak. Posiva, bu sürecin 2020'lerin ortalarında başlamasını bekliyor. Tesisin tam mühürlenmeden önce yaklaşık 100 yıl boyunca aktif çalışması planlanıyor.
